Geen categorie

JOLIES HEIJ over hoe hij proostte op leven en dood – De voormalige theaterregisseur stierf op het schouwtoneel in de ultieme vertolking van Hamlet op de Balkan.

 

En andermaal was het Joegoslaviëtribunaal kortstondig in het nieuws. In de huiskamer was te zien hoe Slobodan Praljak cyaankali aan de lippen zette nadat hij in de derde persoon had verklaard niet schuldig te zijn aan de zojuist uitgesproken veroordeling van oorlogsmisdaden als generaal jegens met name moslims in de zelfbenoemde kroatische staat in Bosnië Herceg Bosna, de tegenhanger van de Servische Republiek, waar eveneens fanatiek etnische zuiveringen werden doorgevoerd. Generaal Praljak zou hiervoor twintig jaar moeten uitzitten. Zo ver kwam het niet: hij zakte buiten beeld ineen. De voormalige theaterregisseur stierf op het schouwtoneel in de ultieme vertolking van Hamlet op de Balkan.

In die zin heeft hij wellicht die andere zelfmoordenaar van shakespeariaanse allure willen overtroeven, namelijk Nikola Koljevic, vice-president van de Servische Republiek en rechterhand van Radovan. Shakespearekenner en literatuurprofessor in Sarajevo. Ondanks zijn kunde altijd in de schaduw van zijn geniale, oudere broer gebleven. Treurend om de onfortuinlijke dood van zijn zoon fanatiek servischorthodox geworden, wat zijn metamorfose tot fervent nationalist kan verklaren, aangezien kerk en staat in Servië nauw met elkaar verbonden zijn. Nadat hij door Radovan aan de kant was geschoven en vervangen door een vrouw zette hij een loop aan zijn slaap. Nou is enig gevoel voor dramatiek Balkanezen niet vreemd, maar we moeten niet vergeten dat Adolf, Eva en de Goebbeltjes hen in de bunker voorgingen. Hermann Göring nam vlak voor zijn executie cyaankali. Ook toen woedde de discussie hoe hij daar in zijn cel aan kon zijn gekomen. Later bleek dat hij het van meet af aan al bij zich had gedragen, voor het geval dat. De detectiepoorten van het tribunaal controleren voornamelijk op metaal, hoewel glas me ook niet ongevaarlijk lijkt.

Toen ik ooit een toespraak van Helmut Kohl op een plein in Freiburg bijwoonde, moest ik mijn (glazen) waterfles bij de ingang afgeven. Natuurlijk had Praljak dit tot in de puntjes voorbereid en wist hij van deze leemtes in de beveiliging. Net als van de reacties van de medewerkers aan zijn zij die slechts even verstoord opkeken toen hij proostte op leven en dood en de rechter, die zich stoïcijns tot de volgende verdachte wendde. Men dacht dat het bij zijn theatrale verschijning hoorde. Ik bekeek op Youtube een talkshow op de kroatische TV, waarin de volleerde toneelspeler uitlegt dat hij de brug van Mostar niet had verwoest. De moslim aan tafel, die dit bedeesd tegensprak, werd zo veel jaar na de oorlog alsnog weggevaagd. Dit was de kroatische tegenhanger van Mladic, maar mét de nodige pathetische charme, die bullebak Ratko mist. Dat hij “slechts” twintig jaar kreeg kan er hooguit mee te maken hebben dat de Kroaten later aan het zuiveren en moorden in Bosnië sloegen dan de Serviërs.

Problematisch bij de beeldvorming van Praljak is evenwel dat hij tijdens de kroatische oorlog van 1991-92 het land heeft helpen verdedigen tegen de Serviërs. Voornamelijk vanwege die verdienste wordt hij in Kroatië als een held vereerd en nu, vrees ik, tot martelaar gemaakt. Precies dát moet hij met zijn kamikaze hebben beoogd. Waarom zou hij anders, terwijl hij er al driekwart van zijn straf in voorarrest op had zitten, de gifbeker hebben gedronken? Nog kwalijker is het dat een gerenommeerde krant als de Vecernji List (Avondblad – vergelijkbaar met het NRC) het tribunaal “rechtsongeldig” noemt. Van zo’n land zou het EU-lidmaatschap moeten worden ingetrokken. In ieder geval weet de wereld nu wel dat de Serviërs niet de enige boosdoeners waren, maar de Kroaten net zo goed. Mostar werd voor tachtig procent verwoest. De brug staat weer, maar laat de littekens zichtbaar blijven, als herinnering.

Held op drijfzand
 
In het land der blinden bezit ik geen
enkel oog en ook als cycloop zou ik
de blauwe plekken niet waarnemen. Ik
verdedigde enkel mijn rots, legde slotgrachten
 
aan. In een oorlog vallen soldaten nu eenmaal
om, meneer, als eenieder soldaat is ook zonder
geladen geweer. Ik was een held in mijn
dagen, laat geen rechter het tegendeel
 
beweren. Het bloed stroomde van mijn marmeren
handen en ik werd dronken van absinth
en cyaankali. Zo beklonk ik mijn
 
shakespeariaanse einde. Het onschuldige
harnas is een goede plek om te sterven. Zo kan
ik eindelijk rustig door eigen hand slapen.
 
 
Jolies Heij

Share This:

Geef een reactie