{"id":35071,"date":"2026-07-31T00:11:00","date_gmt":"2026-07-30T22:11:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pomgedichten.nl\/?p=35071"},"modified":"2026-07-30T22:27:48","modified_gmt":"2026-07-30T20:27:48","slug":"wederom-een-top-vrijdag-bart-top-over-vroman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pomgedichten.nl\/index.php\/2026\/07\/31\/wederom-een-top-vrijdag-bart-top-over-vroman\/","title":{"rendered":"wederom een TOP vrijdag! Bart Top over Vroman"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a>


De taal der lichtheid<\/strong>

\u201cKom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen,
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.\u201d

Dit zijn de \u2013 voor een oudere generatie \u2013 overbekende slotwoorden uit het magistrale gedicht \u2018Vrede\u2019 (1954) van Leo Vroman. Volgens zijn biograaf Atte Jongstra had Vroman daar uiteindelijk zelf een hekel aan, omdat hij nooit huilde.
In 2006, hij is dan 91, schrijft Vroman: \u201cIk vind het natuurlijk om niet te schrijven: \u2018O wee, de lucht wordt zwart!\u2019 Ik schrijf: \u2018De lucht wordt zwart\u2019 en laat het\u00a0
\u00a0aan de lezers over. Het is waar dat ik 67 jaar niet heb gehuild. (\u2026) In plaats van te huilen schrijf ik versjes.\u201d\u2019

Waarom 67 jaar? Dat is nauwelijks gissen. In 1939 begon zijn relatie met Tineke, zijn levenslange gezellin vorm te krijgen. Stopte het huilen daardoor? Dat lijkt me niet waarschijnlijk. Als je de bijna twee stoeptegels dikke biografie \u2018Inkt, bloed & liefde\u2019 van Jongstra gelezen hebt, blijft er maar een conclusie over. Vromans stopte met huilen toen de verschrikkingen van het nazisme zichtbaar werden. Bloedstollend is het relaas van zijn vlucht voor de nazi\u2019s uit Nederland, het verlies van vrienden en familie; zijn kampjaren in Indonesi\u00eb en in Japan. Wat hij toen ondervonden heeft, aan zijn lichaam, aan zijn ziel; wat hij toen gezien, geroken en gehoord moet hebben, is letterlijk te vreselijk, te vleselijk voor woorden.\u00a0

Na zijn overleving heeft Vroman naar eigen zeggen 3000 gedichten geschreven, waaronder zeer lange. Wat iedereen treft in deze gedichten is de lichte toon, tot meligheid toe. Jongstra, zijn biograaf zoekt niet naar verklaringen, probeert het niet uit te leggen. De paradox tussen de helletocht van de oorlog en het ogenschijnlijk vreedzaam kabbelend bestaan met zijn muze en evenknie Tineke (zij dichtte ook) laat Jongstra onbenoemd. Maar voor mij als lezer is het duidelijk. Vromans zegt het zelf: \u201cIn plaats van te huilen schrijf ik versjes.\u201d Let wel, geen \u2018gedichten\u2019. Om verder te kunnen leven moest Vroman altijd aan de lichte kant van het bestaan blijven. Omdat hij alleen zo leven kon. Omdat de zware kant onbenaderbaar was, te zwaar voor tranen, te zwaar voor woorden \u2013 omdat hij alleen zo uit de klauwen van de dood kon blijven, tot z\u2019n 99
! De taal der lichtheid was zijn reddingsboei en heeft ons een vloed aan heerlijk lichte gedichten gebracht.

————————————-
Wie via\u00a0topolino@xs4all.nl<\/a>
\u00a0de beste reden opschrijft, mag mijn nu al uit de band hangende exemplaar van \u2018Inkt, bloed & liefde\u2019 drie maanden lenen.

Bart Top
<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\r\n\t\t